We spraken met Michaël Sels, hoofddiëtist van het UZA, kok van opleiding en auteur van het nieuwe “Prikkelbare darmen kookboek”. Die laatste schreef hij samen met Heiko De Schepper, professor en maag-darmspecialist aan het UZA. Samen willen ze met hun kookboek het prikkelbaredarmsyndroom (PDS) uit het verdomhoekje halen en collega’s en patiënten informeren met nieuw wetenschappelijk onderzoek rond de ziekte. Door zoveel mogelijk FODMAP’s, een groep moeilijk te verteren koolhydraten, te vermijden, kan namelijk een groep PDS-patiënten enorm geholpen worden. De gerechten uit het boek zijn niet alleen haalbaar, maar ook lekker en gezond voor het hele gezin.
De gerechten in jullie boek zijn gezond, maar niet alle gezonde voeding is goed voor iemand die lijdt aan PDS.
Michaël Sels: “Nee, dat klopt, en dat is wel een van de grootste misverstanden die patiënten hebben. ‘Maar ik eet al vrij gezond’. Iemand met PDS moet nog specifieker eten en de FODMAP’s die hem of haar prikkelen vermijden. Een appel is bijvoorbeeld wel gezond, maar bevat wel veel FODMAP’s, wat de darmen kan triggeren.”
Het lijkt niet vanzelfsprekend om in het dagelijks leven rekening te houden met zo’n FODMAP-dieet, ook op restaurant bijvoorbeeld.
“Er zijn voor- en nadelen aan deze aanpak. PDS is geen voedselallergie, waarbij iets eten waar je allergisch aan bent fataal kan zijn. Dat is bij PDS niet het geval: het geeft ongemakken, en patiënten proberen die zoveel mogelijk te vermijden. Maar soms kan een ongemak de moeite waard zijn. Wil je eens een superlekker gerechtje op restaurant eten, dan kan dat; daar schuilt geen groot medisch gevaar in. Daarnaast weten we dat FODMAP’s met drempels werken. Een klein spoor ervan leidt niet noodzakelijk tot een heftige reactie, opnieuw in tegenstelling tot een allergie waarbij een reactie onmiddellijk enorm is, ook bij een minieme blootstelling aan de stof. Daarom is het interessant om als PDS-patiënt naar je eigen drempels te zoeken.”
Er bestaat geen wonderbehandeling voor PDS, het is als patiënt een beetje zoeken naar wat er werkt.
“Absoluut. Sommigen zijn gebaat met cognitieve gedragstherapie om beter te kunnen ontspannen, en ook het innemen van pre- en probiotica kan ondersteunend zijn. Anderen moeten dan weer medicatie nemen. Ook een FODMAP-dieet is niet voor iedereen de gouden oplossing. Wij raden mensen altijd aan om het eens een kans te geven en het een periode heel nauwgezet te volgen. Dat doe je het best niet op eigen houtje, maar met de hulp van een diëtist, omdat het toch wat complex is. Het is een kwestie van te ondervinden of dit dieet je een rustige buik geeft. Is dat niet het geval, dan heeft het geen zin om het te doen. Merk je dat het wel verbetert, dan weet je dat voeding een van de triggers is. Dan is het een kwestie van te zoeken naar welke FODMAP’s je het best vermijdt.”
“We weten dat we een op drie van de kankers kunnen vermijden door gezonde voeding”
Hoe kijken jullie naar de opmars van allerlei voedingstrends?
“Voeding is bij sommigen een religie geworden. We weten dat we een op drie van de kankers kunnen vermijden door gezonde voeding, meer beweging en een gezond gewicht. Dat is een gigantische groep mensen die we het leed van kanker kunnen besparen. Maar twee derde van de kankers kunnen we er helaas niet mee voorkomen. Nu zien we soms dat alles eraan wordt toegeschreven. Elke stress wordt veroorzaakt door eten. ‘Wat moeten we eten om rimpels tegen te gaan, niet depressief te worden of darmklachten te vermijden?’ Zoals in elke religie heb soms ook demonen en profeten, met elk hun risico’s. Ineens worden de koolhydraten gedemoniseerd of wordt het intuïtief eten opgehemeld. Wij hopen eerder, ook met dit boek, dat we mensen terug kunnen doen geloven dat gezond eten wel gemakkelijk is. Slechts 5 procent van de Belgen eet genoeg groenten, 10 procent eet genoeg fruit. We zijn het allemaal eens dat dat gezonde dingen zijn, en toch slagen we er niet in om dat voldoende te eten. Laat ons dus eerst daarop focussen en het realistisch houden. Daarna kun je eventueel verfijnen. Ik ben wel fan van de terugkomst van het fermenteren, zoals kefir, kombucha of zuurdesem. Fermenteren is eigenlijk een beetje voorverteren; een stukje van de lactose is al verwerkt door de bacteriën. Gefermenteerde groenten zijn ideaal omdat ze vezels bevatten en zo eigenlijk prebiotica zijn, voedingsstoffen voor het microbioom, en een probiotica, de bacterie die de voeding vergisten. Maar fermentatie is gewoon ook een fijne culinaire techniek en een toffe natuurlijke manier om pre- en probiotica in je eten te integreren. Je moet ervoor zorgen dat je keuken geen apotheek wordt en dat je alleen de nodige nutriënten binnenkrijgt.”
“Slechts 5 procent van de Belgen eet genoeg groenten”
Veel mensen hebben een verstoorde relatie met eten. Waaraan wijten jullie dat?
“We zijn niet massaal kennis verloren; er is nog nooit zoveel onderzoek gedaan rond voeding. We zijn ook niet onze motivatie kwijtgespeeld om gezond te eten; mensen spenderen veel geld aan apps en andere dingen om hun gezondheid te verbeteren. En toch gaan de cijfers rond obesitas alleen maar de foute richting uit. Wat wel veranderd is, is de omgeving waarin we leven. We noemen dat in de wetenschap ‘de obesogene omgeving’. Die bestaat uit vier facetten: beschikbaarheid (ongezonde voeding is overal en altijd beschikbaar), portiegrootte (onze porties zijn enorm vergroot), marketing (Kevin De Bruyne maakt geen reclame voor een tomaat, maar voor McDonalds) en technologie (het maakt ons leven soms te gemakkelijk, waardoor we minder bewegen). Op die vier facetten moeten we ingrijpen om een omgekeerde beweging te maken. Zorg voor gezonde en lekkere dingen in de koelkast en onderweg, zodat je minder in de verleiding komt. Zorg voor een half bord groente en dan de rest. Technologie kan je helpen, zoals een stappenteller. En marketing kun je ook inzetten: maak een hippe rode bietenwrap voor je kinderen en noem het een unicornwrap; dat zal je veel beter verkocht krijgen. Ook voor mensen met PDS geldt dat: zorg voor lekkere en goed uitziende gerechten. Plan wat vooruit, zodat je een FODMAP-vriendelijk aperitief kunt geven aan je vrienden en je zelf gewoon kunt meedoen. Eens wat afstand nemen van jezelf kan helpen om eventuele patronen op te merken. Een dagboekje bijhouden over wat je wanneer eet of drinkt kan heel inzichtelijk werken, net als het bijhouden van een klachtenboekje in geval van PDS. Als je ziet dat je onderweg naar je werk met de trein, altijd een grote frappuccino bestelt, dan kun je daarop ingrijpen en bijvoorbeeld zelf iets lekkers meenemen dat gezonder is.”
In het boek schrijven jullie ook dat jullie voorstander zijn om minder gêne te hebben om scheetjes te laten. Free the fart.
“Toiletbezoeken zijn voor veel mensen moeilijk. Bijvoorbeeld op toilet gaan op kantoor is voor velen not done. Maar natuurlijk zorg je niet echt voor een rustige buik als je krampachtig scheetjes probeert in te houden of toiletbezoeken uitstelt. Er zijn mensen met PDS die bijvoorbeeld niet zullen eten als ze ergens naartoe moeten om zeker geen problemen te krijgen. Met dit boek willen we aantonen dat je jezelf echt niet moet uithongeren als je PDS hebt.”
Wat zijn FODMAP’s?
FODMAP’s zijn koolhydraten die bij iedereen maar tot een bepaalde hoeveelheid verteerd en geabsorbeerd kunnen worden door de dunne darm. Hoeveel iemand FODMAP’s kan verteren, varieert van persoon tot persoon. Sommige mensen kunnen veel meer lactose of fructose aan. FODMAP staat voor Fermenteerbaar, Oligosachariden (relatief lange suikerketens), Disachariden (lactose is de bekendste vertegenwoordiger), monosachariden (fructose is hier de bekendste), A (and) en Polyolen (kunstmatige zoetstoffen zoals sorbitol, mannitol en xylitol).
Wat is PDS?
Het prikkelbare darmsyndroom, kortweg PDS, komt bij 10 tot 15 procent van de bevolking voor. Het is een chronische aandoening aan de darmen waarvan de exacte oorzaak nog niet gekend is. Er zijn wel aanwijzingen dat de ‘hersen-darm-as’ of de brain-gut axis in overdrive is. Waarom is nog niet geweten. Er wordt vermoed dat een slecht functionerend of abnormaal samengesteld microbioom gelinkt is aan de ziekte. In het maag-darmsysteem bevinden zich meer dan 2000 verschillende bacteriesoorten in totaal ongeveer 100 biljoen microben. Het gezond microbioom is noodzakelijk voor onze darmen, maar ook voor de rest van ons lichaam. Het zorgt voor een gezonde darmwand, houdt indringers met slechte bedoelingen in bedwang en ondersteunt het immuunsysteem. Maar tot op vandaag is het microbioom nog één groot mysterie.
Patiënten moeten voldoen aan de zogenaamde Rome-criteria:
- De symptomen moeten al langer dan zes maanden bestaan.
- De patiënt moet gemiddeld minstens één dag per week in de afgelopen drie maanden buikpijn hebben gehad.
- De patiënt moet tenminste twee van de volgende drie symptomen hebben:
- De buikpijn is gerelateerd aan de ontlasting (erger of beter na toiletbezoek).
- Een verandering van de frequentie van de stoelgang (te vaak of te weinig).
- De vorm van de stoelgang is veranderd (te hard of te waterig).
Michaël Sels is de hoofddiëtist van het UZA. Hij heeft de laatste jaren kookboeken uitgegeven zoals Lekker lang leven 1 en 2 (Pelckmans Uitgevers) en had ook zijn eigen tv-programma Lekker lang leven op njam!
Heiko De Schepper is maag-darmspecialist in het UZA en bracht ook eerder al een boek uit rond het prikkelbaredarmsyndroom: Prikkelbare darmen bij Pelckmans Uitgevers.
Roerbak van quinoa met kruidige kip en jonge wortel
15 minuten + 40 minuten in de oven
Voor 4 personen
Wat heb je nodig?
- 300 g quinoa
- 1 sinaasappel
- 1 el tomatenpuree
- 2 tl komijnpoeder
- 1 tl paprikapoeder
- 1 tl chilivlokken
- 2 el sesamzaadjes
- 4 el sojasaus
- 500 g jonge wortel
- 50 g feta
- bosje verse peterselie
- 300 g kipfilet
- Olijfolie
- Peper en zout
Quinoa bestaat in verschillende kleuren. Ik koop vaak driekleurenquinoa als ik die tegenkom in de winkel. Dat geeft weer wat meer kleur op je bord.
Zo begin je eraan!
Bereid de quinoa volgens de aanwijzingen op de verpakking. Boen ondertussen de sinaasappel schoon, rasp de oranje schil van de sinaasappel en pers de vrucht uit. Meng de rasp en het sap in een kom met 3 eetlepels olie, de tomatenpuree en 1 theelepel komijn tot een dressing. Breng op smaak met peper en zout.
Verwarm de oven voor op 200°C.
Schraap de wortelen schoon en laat een klein stukje groen aan het einde zitten. Laat de kleine wortelen heel en snijd de grotere doormidden. Leg ze in een ovenschaal. Verdeel er de sojasaus, de chilivlokken, de sesamzaadjes, het paprikapoeder en 1 theelepel komijn over en hussel alles om. Zet de ovenschaal 40 minuten in het midden van de oven. Snijd ondertussen de kipfilet in blokjes. Verhit olie in een koekenpan en bak de kip aan. Voed de dressing en de quinoa toe aan de kip en roerbak nog 1 minuut. Verdeel de quinoa en kip over de borden en leg de jonge wortelen erbovenop.
Werk af met peterselie en feta.
